Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi

e-ISSN : 2791 - 6146

Bootstrap Example
Makale Tam Metin
Hoca-zâde Muhammed Râsim'in Mesnevî Şerhi ve Kaynakları
Yazar Adı Yazar Soyad Orcid Numarası
İzzet ESER 0000-0002-1685-6247

Özet

13. yüzyılda Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî tarafından kaleme alınan Mesnevî, Türk edebiyatı tarihinde derin tesiri olan eserlerden biridir. Yazıldığı çağdan günümüze kadar bu eser hakkında birçok çalışma yapılmıştır. Eserdeki derin mana ve dilinin Farsça olması sebebiyle farklı dillere çeviri ve şerh çalışmaları, bu çalışmalar içinde geniş bir yer tutmaktadır. Mesnevî ile ilgili yapılan bu çalışmalardan biri de 19. yüzyılda Hoca-zâde Muhammed Râsim tarafından yapılan bir şerh çalışmasıdır. İyi bir eğitim alan ve çeşitli devlet kademelerinde görevler yapan Hoca-zâde, Mesnevî?den seçtiği 187 beyti şerh etmiştir. Bu şerh çalışmasının en belirgin özelliği Mesnevî şerhi ile Mevlevîlik adabını ve sülûk?un mertebelerini bir araya getirmesidir. Bunu yaparken birçok kaynaktan faydalanmıştır. İsmâil Rusûhî-yi Ankaravî?nin Hüccetü?s-Sema ve Minhâcü?l-Fukarâ, Hoca Neş?et?in Tercüme-i Şerh-i Dü Beyt isimli eserleri şarihin faydalandığı temel kaynaklardır. Bu kaynakların yanı sıra tefsir ve hadis ile ilgili birçok eserle birlikte tasavvufî-edebî kaynaklar da kullanmıştır. Bu çalışmanın amacı, Hoca-zâde?nin şerhinde  başvurduğu kaynakları ve bu kaynakları kullanma yöntemini tanıtmak ve bu iki noktadan hareketle metni değerlendirmektir.
 

Anahtar Kelimeler: Hoca-zâde Muhammed Râsim, Mesnevî, Şerh, Tasavvuf

Kaynakça

KAYNAKÇA
Akdoğan, B. (1996). Hüccetü?s-Semâ? Adlı Mûsikî Risâlesi ve Ankaravî B. Ahmed?in Mûsikî Anlayışı, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 35-1, 477-505.
Aktan, M. F. (2019). Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet?in Hâb-nâme?si (1b-168a) İnceleme-Metin-Dizin. Yayımlanmamış doktora tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
Arpaguş, S. (2007). Hüccetü?s-Semâ? XVII. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Mûsikî, Semâ? ve Devran Hakkındaki Dinî Tartışmalar ve İsmâil Ankaravî?nin Semâ? Müdâfaası, Marife. Yıl 7 Sayı 3, 369-399.
Aslan, Ü. (2020). Ney?in Feryadı, İstanbul: Sufi Kitap.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi , Dahiliye, Sicill-i Ahvâl İdaresi d 4/458.
Eser, İ. (2019). Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet Şerh-i Müntehabât-ı Mesnevî,(İnceleme-Metin-Dizin). Yayımlanmamış doktora tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
Hoca Neş?et. (1263/1846). Tercüme-i Şerh-i Dü Beyt-i Mollâ Câmî, İstanbul: Dâru?t-tıbaâti?l-âmire.
Güleç, İ. (2008). Türk Edebiyatında Mesnevî Tercüme ve Şerhleri, İstanbul: Pan Yayıncılık.
İsmâil Rusûhî-yi Ankaravî. (2008). Minhâcü?l-Fukarâ (Haz.: Safi Arpaguş), İstanbul: Vefa Yayınları.
Özen, Ş. (2005). Osmanlı Döneminde Fetvâ Literatürü, TALİD. III/5, 249-378.
Savran, Ö. (2009). Mehmed Râsim?in Mesnevî?nin İlk On Sekiz Beytine Şerhi ve Şerh Anlayışı, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. IV/6, 387-406.
Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî -Şerh-i Mesnevî (Mecmû'atu'l-Letâyif ve Matmûratu'l-Ma'ârif) (I. Cilt) (inceleme-metin-sözlük). Yayımlanmamış doktora tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
 

Hoca-zâde Muhammed Râsim's Commentary on Mesnevi and Its Sources
Author Name Author Surname Orcid Number
İzzet ESER 0000-0002-1685-6247

Abstract

Mesnevî, which was written by Mevlana Celaleddin-i Rumi in the 13th century, is one of the works that had a profound effect on the history of Turkish literature. Many studies have been done about this work since the time it was written. Translation and commentary studies have a large place in these studies due to the deep meaning and language of the work in Persian. One of these studies on Mesnevî is an annotation study made by Hoca-zâde Muhammed Râsim in the 19th century. Hoca-zâde, who received a good education and served at various state levels, commented on the 187 couplets he chose from Mesnevî. The most distinctive feature of this commentary work is that it brings together the Mesnevi commentary with the Mevlevi etiquette and the rank of sulûk. While doing this, he benefited from many sources. İsmâil Rusûhî-yi Ankaravî's Hüccetü's-Sema’ and Minhâcü'l-Fukarâ, Hoca Neş'et's Tercüme-i Şerh-i Dü Beyt are the main sources used by the poet. In addition to these sources, he used mystical-literary sources together with many works on tafsir and hadith. The aim of this study is to introduce the sources Hoca-zâde used in his commentary and the method of using these sources.

Keywords: Hoca-zâde Muhammed Râsim, Mesnevî, Commentary, mysticism

References

KAYNAKÇA
Akdoğan, B. (1996). Hüccetü?s-Semâ? Adlı Mûsikî Risâlesi ve Ankaravî B. Ahmed?in Mûsikî Anlayışı, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 35-1, 477-505.
Aktan, M. F. (2019). Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet?in Hâb-nâme?si (1b-168a) İnceleme-Metin-Dizin. Yayımlanmamış doktora tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
Arpaguş, S. (2007). Hüccetü?s-Semâ? XVII. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Mûsikî, Semâ? ve Devran Hakkındaki Dinî Tartışmalar ve İsmâil Ankaravî?nin Semâ? Müdâfaası, Marife. Yıl 7 Sayı 3, 369-399.
Aslan, Ü. (2020). Ney?in Feryadı, İstanbul: Sufi Kitap.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi , Dahiliye, Sicill-i Ahvâl İdaresi d 4/458.
Eser, İ. (2019). Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet Şerh-i Müntehabât-ı Mesnevî,(İnceleme-Metin-Dizin). Yayımlanmamış doktora tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
Hoca Neş?et. (1263/1846). Tercüme-i Şerh-i Dü Beyt-i Mollâ Câmî, İstanbul: Dâru?t-tıbaâti?l-âmire.
Güleç, İ. (2008). Türk Edebiyatında Mesnevî Tercüme ve Şerhleri, İstanbul: Pan Yayıncılık.
İsmâil Rusûhî-yi Ankaravî. (2008). Minhâcü?l-Fukarâ (Haz.: Safi Arpaguş), İstanbul: Vefa Yayınları.
Özen, Ş. (2005). Osmanlı Döneminde Fetvâ Literatürü, TALİD. III/5, 249-378.
Savran, Ö. (2009). Mehmed Râsim?in Mesnevî?nin İlk On Sekiz Beytine Şerhi ve Şerh Anlayışı, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. IV/6, 387-406.
Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî -Şerh-i Mesnevî (Mecmû'atu'l-Letâyif ve Matmûratu'l-Ma'ârif) (I. Cilt) (inceleme-metin-sözlük). Yayımlanmamış doktora tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.