Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi

e-ISSN : 2791 - 6146

Bootstrap Example
Makale Tam Metin
Kemalpaşazâde'nin İlk Mersiye Muhakemesi ve Tenkidi
Yazar Adı Yazar Soyad Orcid Numarası
Muhammed Felat AKTAN 0000-0002-6052-969X

Özet

İnsanoğlu var olduğundan beri  ölüm olgusunu içsel bir süreçten geçirerek ona farklı anlamlar yükler. Bu anlamlandırma kimi zaman edebî bir dille aksettirilir. Kaybedilenin ardından yakılan ağıtların ve bunun mersiye şeklinde yansımalarının  ilk olarak ne zaman ortaya çıktığı ve manzum bir şekilde anlamlandırıldığına dair çeşitli görüşler öne sürülmektedir. Araştırmacıların büyük çoğunluğu ilk mersiyenin Hz. Âdem?in, oğlu Hâbil için söylediği şiirden mütevellit olduğu konusunda hemfikirdir; ancak konuyu klasik Türk edebiyatında ilk defa tartışmaya açan Kemalpaşazâde ortak görüşlerin aksini ileri sürmekte; mersiyenin Hz. Âdem?e aidiyetini pek çok kriter üzerinden (köken, belagat, mana, gramer) tartışmaya açmaktadır. O, mersiyenin Hz. Âdem?e ait olup olmadığını nesnel değerlendirmiş, mezkûr konuyla ilgili tespitlerini bilimsel kaynakları referans alarak paylaşmıştır.
Üzerinde inceleme yapılan eser müellifi İbn Kemal olarak bilinen Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi, Mehmed Asım Bey Koleksiyonu 34 Ma 706/4 numarada kayıtlıdır. Eserin ismi  Risaletü fi Mersiyeti Âdem li-İbnihi Hâbil olarak geçmektedir. Eserin bilinen üç nüshası daha mevcuttur. 
Osmanlı Devleti?nde şeyhülislamlık gibi bir makama kadar erişen Kemalpaşazâde?nin aynı zamanda seçkin ve yetkin bir dilci, fakih, müfessir olduğu bu eserinden anlaşılmaktadır. Hz. Adem?e  isnat edilen  beyitleri ele alan İbn Kemal, bunları irab, ikvâ, mantık, kusur, melhun ve kafiye açısından incelemiş, mersiyenin tarihsel sürecine değinmiştir. O, bilimsel anlayışını net olarak ortaya koymuş, şiiri tenkitsel yaklaşımla ele almıştır. İlk mersiyenin ?Hâbil? ile ilgili olmadığını delillere dayandırarak açıklamıştır.
 

Anahtar Kelimeler: Kemalpaşazâde, Hz. Âdem, Hâbil, Mersiye, Belagat

Kaynakça

Canım, R. (2018). Tezkiretü?ş-Şu?arâ ve Tabsıratü?n-Nuzamâ, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Çelebi, İ. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 245.
Çiftçi, C. (2008). Divan Şiirinde Kerbela Ağıtları, İstanbul: Kevser Yayınları.
Demirayak, K. (2009). Arap Edebiyatı Tarihi-I Cahiliye Dönemi, Erzurum: Fenomen Yayınları,
Fayda, M. (1986). İbn Kemal?in Hayatı ve Eserleri, Şeyhülislam İbn Kemal Sempozyumu, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay, 56-57. 
Karasu, T. (2020). İzz B. Abdisselâm?a Göre Müşkilü?l-Hadisin Nedenleri, Euroasıa Journal of Socıal Scıences & Humanıtıes, (7), 92-100.
 Koca, F. (2016). Kemalpaşazâde?nin Risâle Fî?ş-Şahsı?l-İnsânî Adlı Eseri ve Osmanlıca Tercümeleri, Hitit Üniversitesi İlahiyat Faku?ltesi Dergisi, 15- (29), 5-32.  
Öçal, Ş. (2013).  Kışladan Medreseye Osmanlı Bilgini Kemalpaşazâde?nin Düşünce Dünyası, İstanbul: İz Yayıncılık.
Saraç, Y. (1995). Şeyhülislam Kemalpaşazâde Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri, İstanbul: Risale Yayınları.
Saraç, Y. (1999). Şeyhülislâm Kemalpaşazâde, İstanbul: Şule Yayınları. 
Saraç, Y. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 244-245.
Toprak, M.F. (2004). Mersiye, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 29/215- 217. 
Turan, Ş. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 238-240.
Zavotçu, G. (1999). Mersiyenin Tarihçesi Hakkında, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (13),169-173.
 

Kemalpaşazâde's First Lamentation Judgment and Criticism
Author Name Author Surname Orcid Number
Muhammed Felat AKTAN 0000-0002-6052-969X

Abstract

Since the human being has existed, he has passed the phenomenon of death through an internal process and ascribed different meanings to it. This interpretation is sometimes reflected in a literary language. Various opinions have been put forward as to when the laments sung after the loss and its reflections in the form of elegies first emerged and were interpreted in verse. Most of the researchers, the first elegy prophet Adam agrees that it is a result of the prophet Adam sang for his son Abel; However, Kemalpaşazâde, who opened the subject to discussion for the first time in classical Turkish literature, claims the opposite of common views; of the dirge discusses his belonging to Adam on the basis of many criteria (origin, rhetoric, meaning, grammar). He objectively evaluated whether it belonged to Adam or not, and shared his findings on the aforementioned subject with reference to scientific sources.
Köprülü Manuscript Library, whose author is known as Ibn Kemal, is registered in Mehmed Asım Bey Collection, number 34 Ma 706/4. The name of the work is Risaletü fi Mersiyet Adem li-İbnihi Hâbil. There are three more known copies of the work.
It is understood from this work that Kemalpaşazâde, who reached a position like being a sheikhulislam in the Ottoman Empire, was also a distinguished and competent linguist, jurist and commentator.  Dealing with the couplets attributed to Adam, Ibn Kemal examined them in terms of rhyme folse, logic, flaw, folse and rhyme, and touched upon the historical process of elegy. He clearly revealed his scientific understanding and handled poetry with a critical approach. He explained that the first elegy was not about “Abel”, based on the evidence
 

Keywords: Kemalpaşazâde, Precious Adam, Abel, Elegy, Rhetoric

References

Canım, R. (2018). Tezkiretü?ş-Şu?arâ ve Tabsıratü?n-Nuzamâ, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Çelebi, İ. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 245.
Çiftçi, C. (2008). Divan Şiirinde Kerbela Ağıtları, İstanbul: Kevser Yayınları.
Demirayak, K. (2009). Arap Edebiyatı Tarihi-I Cahiliye Dönemi, Erzurum: Fenomen Yayınları,
Fayda, M. (1986). İbn Kemal?in Hayatı ve Eserleri, Şeyhülislam İbn Kemal Sempozyumu, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay, 56-57. 
Karasu, T. (2020). İzz B. Abdisselâm?a Göre Müşkilü?l-Hadisin Nedenleri, Euroasıa Journal of Socıal Scıences & Humanıtıes, (7), 92-100.
 Koca, F. (2016). Kemalpaşazâde?nin Risâle Fî?ş-Şahsı?l-İnsânî Adlı Eseri ve Osmanlıca Tercümeleri, Hitit Üniversitesi İlahiyat Faku?ltesi Dergisi, 15- (29), 5-32.  
Öçal, Ş. (2013).  Kışladan Medreseye Osmanlı Bilgini Kemalpaşazâde?nin Düşünce Dünyası, İstanbul: İz Yayıncılık.
Saraç, Y. (1995). Şeyhülislam Kemalpaşazâde Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri, İstanbul: Risale Yayınları.
Saraç, Y. (1999). Şeyhülislâm Kemalpaşazâde, İstanbul: Şule Yayınları. 
Saraç, Y. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 244-245.
Toprak, M.F. (2004). Mersiye, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 29/215- 217. 
Turan, Ş. (2002). Kemalpaşazâde, DİA, (25), 238-240.
Zavotçu, G. (1999). Mersiyenin Tarihçesi Hakkında, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (13),169-173.